Potomek polskich imigrantów z Kujaw, sierżant marines Faustin Wirkus został wysłany na haitańską wyspę La Gonave jako administrator. Niespodziewanie dla wszystkich, mieszkańcy wyspy uznali go za wcielenie cesarza Faustina I i urządzili żołnierzowi koronację. - Jako monarcha, starszy sierżant Wirkus mógł skuteczniej ściągać podatki i nakłaniać "poddanych" do zapisywania się do nowo wybudowanych szkół. Za jego rządów na wyspie pojawiły się też pierwsze szpitale, a nawet niewielkie lotnisko. "Biały król" wprowadził również wydajniejsze metody uprawiania ziemi. La Gonave miała należeć do najlepiej zarządzanych obszarów kraju - pisze w artykule dla WP.PL Michał Staniul.

William B. Seabrook przybył na Haiti, by napisać książkę o voodoo. Synkretyczna afrykańska religia, zawleczona na Karaiby razem z tysiącami czarnych niewolników, fascynowała go od dawna. Gdy w 1927 roku wrócił do Nowego Jorku, materiałów miał bez liku.

Wśród wielu intrygujących historii, Seabrook przywiózł opowieść o Faustinie Wirkusie - amerykańskim marine, którego mieszkańcy haitańskiej wysepki La Gonave uznali za reinkarnację dawnego władcy i mianowali królem. Kiedy po kolejnych dwóch latach pracy reporter opublikował "Magiczną wyspę", to nie voodoo, lecz właśnie postać Wirkusa znalazła się w centrum uwagi. Temat natychmiast zainteresował media, a na zamieszczony w książce adres żołnierza skierowano tysiące listów.

"Chciałbym wiedzieć, jak podoba się panu życie króla? Wyobrażam sobie, że musi czuć się pan tam samotny jako jedyny biały człowiek" - pisał uczeń z Pensylwanii. "Proszę opowiedzieć nam o zwyczajach tubylców: co jedzą, jak żyją, co eksportują?" - dociekał jego kolega z klasy. Chcąc odpowiedzieć na te wszystkie pytania, w 1931 roku - krótko po zakończeniu służby - Wirkus wydał autobiografię. "Biały król La Gonave" sprzedał się w ponad 10 mln egzemplarzy na całym świecie. Sięgano po niego nawet w Japonii.

Czytelników urzekała egzotyczność Haiti i niezwykłość przygody amerykańskiego wojaka. "Każdy człowiek (pod warunkiem, że nie zamienił się w zombie), który widział zbyt wiele stalowych budowli, postawił zbyt wiele kroków na asfalcie i spał w zbyt miękkich łożach, pragnie czasem znaleźć się wśród drzew (i to nie w Central Parku albo Westchesterze), przemierzyć dzikie szlaki i złożyć głowę na twardej ziemi. Każdy człowiek, milioner czy robotnik na dniówce, chce być też królem, niezależnym bytem podlegającym tylko własnej woli, a nie wypolerowanym lub brudnym trybikiem w maszynie" - wyjaśniał powszechne zainteresowanie tematem w przedmowie do "Białego króla" Seabrook.

Faustin Wirkus

Faustin Wirkus fotografia z książki "Biały król La Gonave"

Losy Wirkusa były też kwintesencją rodzącego się mitu "American Dream". Zbuntowany chłopak z rodziny polskich imigrantów, który wstępuje do marynarki wojennej i zostaje królem karaibskiej wysepki (a później także bestsellerowym pisarzem i maklerem na Wall Street) - trudno o lepszy przykład drogi "od zera do bohatera". To coś, co działa na wyobraźnię. Tak 80 lat temu, jak i dzisiaj.

Ale koleje życia Faustina Wirkusa, mimo swej bajkowej aury, są tylko drobnym wycinkiem ze znacznie mroczniejszej i bardziej brutalnej historii: 19-letniej okupacji, którą na Haiti prowadziły Stany Zjednoczone.

Trudna wolność



Pod wieloma względami, Haiti to prekursor. Ogłaszając niepodległość w 1804 roku, stało się pierwszą republiką w Ameryce Łacińskiej, a zarazem pierwszym krajem na świecie oswobodzonym przez niewolników (po ponad dekadzie walki). Szczęście Haitańczyków nie trwało jednak długo. Nim kurz rewolucji opadł, ich nowa ojczyzna zamieniła się - również jako pierwsza na półkuli zachodniej - w coś, co dziś nazwalibyśmy "państwem upadłym".

Po zrzuceniu francuskiego jarzma, mieszkańcy Haiti musieli stawić czoła niezliczonym wyzwaniom. Przez stulecia zachodnia część Hispanioli (tak wyspę nazwał Krzysztof Kolumb; jej wschodnia połowa - Dominikana - znajdowała się pod wpływami hiszpańskimi) była wielką, niewolniczą plantacją trzciny cukrowej. Praca przy wycince cukrowca stała się symbolem wyzysku, do którego wyzwolona murzyńska ludność nie chciała wracać. Sęk w tym, że haitańska gospodarka nie miała żadnych innych fundamentów.

Najpopularniejsze

Przywódcy rewolucji prędko zaczęli kłócić się, jak rozwiązać ten problem: niektórzy optowali za podtrzymaniem systemu przymusowej pracy na plantacjach i rozwoju poprzez zespolenie Haiti z globalnym rynkiem, inni obstawali przy rozdaniu ziemi obywatelom, budowaniu klasy chłopów i samowystarczalności. Spór między zwolennikami obu koncepcji doprowadził w końcu do trwającej kilkanaście lat wojny domowej.

Dodatkową trudnością była dyplomatyczna izolacja - nikt nie rwał się do tego, by nawiązywać kontakty z Czarną Republiką i rozdrażnić Francuzów. Paryż zgodził się uznać Haiti za niepodległe państwo dopiero w 1825 roku. Oczywiście, nie za darmo - Port-au-Prince musiało zapłacić 150 mln franków odszkodowania wypędzonym francuskim plantatorom. Nie mając szans na uzbieranie tak wielkiej kwoty, Haitańczycy pogrążyli się w długach, które de facto ponownie uzależniły ich od Francji. Chcąc spłacić kredyty, kolejni władcy desperacko próbowali ożywić system plantacyjny i szukali zagranicznych sponsorów. W rezultacie społeczeństwo coraz częściej chwytało za broń (chłopskie powstania wybuchały praktycznie co dwie dekady), a kraj stopniowo przechodził pod kontrolę obcego kapitału. W połączeniu z osobistymi przywarami następujących po sobie dyktatorów, zbrojnymi konfliktami z Dominikaną, powszechną korupcją i częstymi katastrofami naturalnymi, na początku XX wieku sytuacja na Haiti wyglądała tragicznie. A to nie mogło ujść uwadze Amerykanów, którzy od dawna przyglądali się karaibskiej wyspie.

Leżąc zaledwie 1000 km od Florydy, Haiti uchodziła za naturalną strefę wpływów Waszyngtonu. Amerykańskim przedsiębiorcom nie mogło podobać się więc, jak duże znaczenie w Port-au-Prince zyskiwali biznesmeni z Niemiec i Wielkiej Brytanii. Dowódcy marynarki wojennej dostrzegali tymczasem strategiczny potencjał haitańskiego wybrzeża, zwłaszcza w przypadku ewentualnej wojny z którąś z europejskich potęg. Chaos na Haiti wzbudzał też osobiste zainteresowanie Woodrowa Wilsona - prezydenta, który łączył idealistyczną (czy też - paternalistyczną) chęć pomocy "mniej gospodarnym" krajom, z pragmatycznym dbaniem o interesy USA przy pomocy okrętów bojowych.

Gdy Stary Kontynent faktycznie zapłonął, a Stanom Zjednoczonym coraz trudniej było trzymać się z boku, planiści z Białego Domu dopięli szczegóły przejęcia kontroli nad Haiti. Potrzebny był tylko pretekst. A ten nadszedł szybko.

27 lipca 1915 roku walczący z rebelią haitański prezydent Vilbrun Guillaume Sam zarządził egzekucję 167 więźniów politycznych, w tym jednego ze swoich poprzedników. Kiedy następnego dnia wieść o masakrze rozniosła się po Port-au-Prince, ludność wpadła w szał. Sam próbował ratować się uciekając do francuskiej ambasady, lecz wściekły tłum wywlekł go na ulicę i dosłownie rozszarpał na strzępy. Prezydencka głowa nabita na pal była impulsem, który uruchomił wojenną machinę (a niedługo potem pozwolił też usprawiedliwić okupację wyspy przed amerykańską opinią publiczną). Nim minęła doba, z pokładu znajdującego się w pobliżu haitańskiej stolicy krążownika USS Washington zeszło pierwszych 330 marines. W sierpniu dołączył do nich nastoletni syn górnika z Kujaw - Faustin Wirkus.

Inny plan



Nie wiadomo, kiedy dokładnie rodzice urodzonego w 1897 roku Faustina emigrowali ze znajdującej się pod zaborami Polski. Wiemy za to, że osiedlili się w przemysłowym miasteczku Dupont w Pensylwanii. O swoim dzieciństwie Wirkus pisze niewiele i raczej bez sentymentu. "Gdy chłopiec kończył 11. rok życia, był wystarczająco duży, by pracować jako zbieracz węgla przy kruszarce w kopalni. Nie było odstępstwa od tej reguły - ani w głowie mojego ojca, ani matki, sąsiadów, czy nauczycieli. Ale ja miałem już inny pomysł", pisał w autobiografii.

Dzieci pracujące w jednej z kopalni węgla w stanie Pensylwania w USA. 10 stycznia 1911 r.

Dzieci pracujące w jednej z kopalni węgla w stanie Pensylwania w USA. 10 stycznia 1911 r. fot. NARA

W wieku 12 lat Faustin spotkał członka piechoty morskiej, który dopiero co wrócił z misji w Nikaragui. Po dekadach zaniedbania, amerykańscy marines zaczynali wyrastać na jeden z najważniejszych i najbardziej prestiżowych korpusów sił zbrojnych USA. Opowieści żołnierza zrobiły na żądnym przygód nastolatku ogromne wrażenie. Praca w kopalni stawała się tymczasem coraz trudniejsza - i coraz nudniejsza. W lutym 1915 roku, nie mówiąc ani słowa rodzicom, Wirkus pojechał do najbliższego punktu rekrutacyjnego United States Marine Corps. Pół roku później płynął już na pokładzie USS Tennessee przywracać ład na Haiti. A przynajmniej tak mu mówiono.

Polub historia.wp.pl na Facebooku

Oceń
tak 182 97,85%
nie 4 2,15%

Opinie (70)

Pozostało znaków: 4000

REGULAMIN

0
0
~Staszek 2015-04-20 (16:25) 2 lata 1 miesiąc 4 dni 1 godzinę i 5 minut temu

tak patrząc po gębie mógłby go zagrać Di Caprio ;)

odpowiedz

13
0
~collins01 2014-05-02 (12:30) 3 lata 22 dni 5 godzin i 1 minutę temu

Co za gosc!!!!Gdzie jest film na temat tego niezwyklego czlowieka!?

odpowiedz

pokaż 1 ukrytą odpowiedź

0
5
~alex 2014-05-02 (16:57) 3 lata 22 dni i 33 minuty temu

dzis znowu zgarnalem 700 zl goldncash.pl jezowi :)

odpowiedz

Pokaż więcej komentarzy...

Zostań naszym autorem!
Chcesz napisać artykuł historyczny?
Masz ciekawe wspomnienia, zdjęcia lub filmy z własnych rekonstrukcji historycznych?

Napisz do nas

Kontakt z redakcją

pozostało 5000 znaków

Administratorem danych osobowych przekazanych za pomocą formularza jest Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Gdańsku przy ul. Traugutta 115C. Dane osobowe będę przetwarzane w celu przekazania treści za pośrednictwem Serwisu historia.wp.pl. Wirtualna Polska S.A. w Gdańsku informuje, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29.08.1997 r. o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, a ponadto Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania.

Dziękujemy za kontakt!

Wiadomość została przesłana do redakcji serwisu.

zamknij okno